Elektrik Tesisat Projesi Nasıl Hazırlanır?

Bir binaya, atölyeye ya da fabrikaya enerji vermek; sadece kablo çekip pano kurmak değildir. Güvenli, ekonomik ve büyümeye açık bir tesisat, önce bir elektrik tesisat projesiyle tasarlanır. Bu proje; enerjinin kaynaktan son tüketiciye kadar hangi yoldan, hangi kesitte ve hangi korumalarla ulaşacağını hesap ve çizimlerle ortaya koyan mühendislik belgesidir. İyi hazırlanmış bir proje, ilerideki arızaları, aşırı ısınmayı, gereksiz enerji kaybını ve maliyetli tadilatları en baştan önler. Kardeşler Elektrik Enerji olarak Ankara Sincan Malıköy Başkent OSB'deki merkezimizden hem endüstriyel elektrik taahhüt projelerini yürütüyor hem de projenin gerektirdiği tüm elektrik malzemelerini tek elden tedarik ediyoruz. Aşağıda bir tesisat projesinin hazırlanış aşamalarını sırasıyla açıklıyoruz.

Elektrik Tesisat Projesi Nedir, Neden Gerekir?

Elektrik tesisat projesi; bir yapının elektrik ihtiyacını karşılamak için gereken tüm hesap, şema ve çizimleri içeren, yetkili bir mühendis tarafından imzalanan resmi bir dokümandır. Sadece "nereye priz konulacak" sorusunu değil; ana besleme gücünü, kablo kesitlerini, koruma cihazlarını, topraklama düzenini ve gerekiyorsa trafo ile kompanzasyon çözümlerini de tanımlar. Proje olmadan yapılan tesisat, hem yürürlükteki yönetmeliklere aykırı olur hem de dağıtım şirketinden enerji almanız (sayaç açtırmanız) mümkün olmaz.

• Güvenlik: Doğru kesit ve koruma seçimi, aşırı ısınma, yangın ve elektrik çarpması riskini en aza indirir.
• Yasal zorunluluk: Sayaç bağlantısı ve iskân için onaylı proje şarttır.
• Ekonomi: Doğru boyutlandırma, hem gereksiz kalın kabloyu hem de yetersiz kesit yüzünden oluşacak kayıpları önler.
• Gelecek: İyi bir proje, ileride eklenecek yükler için yedek kapasite bırakır.

Aşama 1: İhtiyaç Analizi ve Yük Hesabı

Her proje, tesisin ne kadar güce ihtiyaç duyacağının belirlenmesiyle başlar. Bunun için önce tüm tüketiciler listelenir: aydınlatma armatürleri, priz devreleri, motorlar, ısıtma-soğutma cihazları, kompresörler ve varsa özel üretim makineleri. Bu bileşenlerin güçleri toplandığında bağlı (kurulu) güç ortaya çıkar. Ancak gerçek hayatta tüm cihazlar aynı anda tam yükte çalışmaz; bu yüzden bağlı güç, gerçekçi bir talep (kullanım) faktörüyle çarpılarak talep gücüne indirgenir.

Talep gücü belirlendikten sonra, bu güçten çekilecek akım hesaplanır. Üç fazlı bir sistemde akım; güç, hat gerilimi, güç faktörü (cosφ) ve √3 katsayısı kullanılarak bulunur. Bu akım değeri, projenin geri kalanının temelidir: kablo kesitini, ana kesicinin anma akımını, trafo gücünü ve gerekliyse kompanzasyon (reaktif güç kontrolü) ihtiyacını doğrudan belirler. Yük hesabı ne kadar gerçekçi yapılırsa, tesisat o kadar dengeli ve ekonomik olur. Düşük tahmin arızaya, yüksek tahmin ise gereksiz maliyete yol açar.

Aşama 2: Tek Hat Şeması (Kolon Şeması)

Yük hesabı tamamlandığında sıra, enerjinin akış yolunu görselleştirmeye gelir. Tek hat şeması (kolon şeması), üç fazın karmaşasını tek bir çizgiye indirgeyerek sistemin omurgasını gösteren diyagramdır. Şebeke girişinden başlar; ana kesici, sayaç, ana dağıtım panosu, buradan çıkan kolon hatları ve kat/tali panolar sırasıyla bu şemada yer alır. Her elemanın yanında anma akımı, kesme kapasitesi ve kablo kesiti gibi değerler yazılır.

Tek hat şeması, projenin "haritası" gibidir. Bir kesicinin bir üstteki kesiciyle uyumlu (seçici) çalışıp çalışmadığını, hangi kolonun hangi panoyu beslediğini ve gerilim düşümünün kabul edilebilir sınırda kalıp kalmadığını bu şema üzerinden okuruz. Pano içi kurgunun doğru yapılabilmesi için de bu şema esastır; pano malzemeleri ve şalt malzemeleri tam olarak şemadaki değerlere göre seçilir. Pano tipi seçiminde ayrıntı için pano seçimi yazımıza bakabilirsiniz.

Aşama 3: Kolon ve Dağıtım Tesisatının Boyutlandırılması

Şema hazır olunca, hatların fiziksel özellikleri hesaplanır. Burada iki kritik kriter vardır: akım taşıma kapasitesi ve gerilim düşümü. Bir kablo, üzerinden geçen akımı güvenle (aşırı ısınmadan) taşıyacak kesitte seçilmelidir; ancak sadece bu yeterli değildir. Uzun hatlarda kablo direnci nedeniyle gerilim düşer ve hattın ucundaki cihazlar yetersiz gerilimle çalışabilir. Bu yüzden özellikle kolon hatlarında gerilim düşümünün yönetmelik sınırları içinde kalması ayrıca kontrol edilir; gerekiyorsa kesit büyütülür.

• Kesit seçimi: Akım, döşeme biçimi (boru, tava, gömme) ve gruplama durumu birlikte değerlendirilerek kesit belirlenir. Kablo tipleri için kablo çeşitleri sayfamıza göz atabilirsiniz.
• Döşeme yöntemi: Kablo tavası, kablo kanalı veya yüksek akımlarda bara kullanımı planlanır; seçenekler için kablo tava ve busbar içeriğimize bakın.
• Bara mı kablo mu? Yüksek akımlı ana taşımada bara, dağınık dağıtımda kablo öne çıkar; kıyas için busbar mı kablo mu yazımızı okuyabilirsiniz.
• Aydınlatma yükü: Armatür sayısı ve tipi, hem yük hesabını hem devre bölümlemesini etkiler; verimli çözümler için aydınlatma ürünleri ve fabrika aydınlatma sayfalarımıza bakabilirsiniz.

Aşama 4: Koruma, Topraklama ve Seçicilik

Tesisatın güvenliği, doğru seçilmiş koruma cihazlarına bağlıdır. Her hat; aşırı yük ve kısa devreye karşı bir kesici (otomat veya kompakt şalter) ile korunur. İnsan güvenliği için ise kaçak akım koruma rölesi devreye girer; can güvenliği amaçlı devrelerde tipik olarak 30 mA'lik röleler kullanılır. Koruma cihazlarının anma değerleri; kablo kesitini koruyacak, yani kablodan önce açacak şekilde seçilmelidir.

Bir diğer kritik konu seçiciliktir (selektivite): bir arıza anında yalnızca arızaya en yakın kesicinin açması, üstteki ana kesicinin devrede kalması istenir. Böylece bir devredeki sorun tüm tesisi karartmaz. Bunun için kesiciler akım ve zaman bakımından koordine edilir. Topraklama düzeni ise sistemin can damarıdır; gövde kaçaklarında akıma güvenli bir yol sağlayarak koruma cihazlarının doğru çalışmasını mümkün kılar. Topraklamanın nasıl kurulacağını topraklama nasıl yapılır yazımızda, kaçak akım korumasını ise kaçak akım rölesi yazımızda ayrıntılı ele aldık.

Aşama 5: Onay Süreci ve Proje Tasdiki

Hesaplar ve çizimler tamamlandığında proje, onay makamına sunulur. Bağlantı gücüne göre bu makam dağıtım şirketi ve/veya ilgili belediye olabilir. İncelemede; yük hesabının tutarlılığı, tek hat şemasının doğruluğu, kablo kesitleri, koruma koordinasyonu ve topraklamanın yönetmeliğe uygunluğu kontrol edilir. Eksik veya hatalı noktalar revizyonla düzeltilir. Trafo ihtiyacı olan tesislerde orta gerilim tarafı da projeye dahil edilir; bu konuda trafo ve köşk kurulum/bakım hizmetimizle sürecin tamamını yönetiyoruz. Orta gerilim hücrelerini merak edenler OG hücre nedir yazımıza göz atabilir.

Onay sürecini hızlandırmanın en iyi yolu, projeyi baştan eksiksiz ve yönetmeliğe uygun hazırlamaktır. Deneyimli bir ekiple çalışıldığında revizyon sayısı düşer, süreç kısalır. Projenizin kapsamına özel bir değerlendirme ve fiyat için bizden teklif alabilir, iş kalemlerinin nasıl fiyatlandığını elektrik işleri fiyat rehberimizden inceleyebilirsiniz.

Aşama 6: Uygulama, Test ve Devreye Alma

Onaylı proje, sahadaki uygulamanın değişmez kılavuzudur. Kablolar projedeki kesitlerle çekilir, panolar şemadaki cihazlarla donatılır, topraklama ölçülerek kurulur. Uygulama bittiğinde iş bitmez; tesisat, enerji verilmeden önce bir dizi testten geçirilmelidir. Bu testler, projedeki değerlerin sahada gerçekten sağlanıp sağlanmadığını doğrular.

• Yalıtım (izolasyon) direnci: Kablo ve cihaz yalıtımının sağlamlığı ölçülür.
• Süreklilik ve topraklama direnci: Koruma iletkenlerinin sürekliliği ve topraklamanın etkinliği kontrol edilir.
• Kaçak akım rölesi testi: Rölelerin doğru akımda ve sürede açtığı doğrulanır.
• Faz dengesi ve yük kontrolü: Üç faz arasındaki yük dağılımının dengeli olduğu teyit edilir.

Testler başarıyla geçildikten sonra tesisat devreye alınır ve düzenli bakım planı oluşturulur. Panoların periyodik kontrolü için pano bakım kontrol listemiz, genel işletme güvenliği için ise fabrikada elektrik güvenliği yazımız yol gösterir. Ankara Sincan, Malıköy ve Başkent OSB çevresindeki tüm tesisler için proje, malzeme tedariki, uygulama ve bakımı tek elden yürütüyoruz. Enerji dağıtımından aydınlatmaya, pano kurgusundan trafoya kadar ihtiyacınız olan her adımda yanınızdayız.